گروه فناوری آموزشی

بسمه تعالی

طرح درس نمونه مبتنی بر یادگیری مشارکتی

درس: زیست شناسی

موضوع درس: حرکت مواد آلی در گیاه

مقدمه:

در دهه های اخیر یادگیری از طریق همیاری موضوع بحث دائمی در آموزش شده است. معلمان دوره های ابتدایی و راهنمایی و دبیرستان در حال تجربه کردن روش یادگیری از طریق همیاری هستند تا سطح آموزش را در کلاس خود از لحاظ کمی و کیفی ارتقاء دهند. در کلاسهای همیاری استفاده اسلوب مند و مکرر از گروههای کوچک تاثیر مثبت عمیق بر فضای کلاس داشته است، کلاس تبدیل به جامعه ای از یادگیرندگان شده که به صورت فعال با هم کار می کنند تا دانش و صلاحیت و لذت دانش آموزان را بالا ببرند.

طرح درس زیر، نمونه ای از طرح درس مبتنی بر یادگیری مشارکتی است.

در طرح درس زیر سعی شده شما را با یکی از روشهای همیاری، یادگیری مشارکتی آشنا کند باشد که راهگشای شما عزیزان در امر تدریس باشد.

گروهها بعد از یادگیری مفاهیم، منبع، محل مصرف و جابه جایی از طریق نمایش تصویر لوله کشی آب از چگونگی حرکت شیره پروره در گیاه اطلاع حاصل می کنند و همچنین به بررسی مدل جریان توده ای می پردازند تا در نهایت هر گروه بتواند مدلی کامپیوتری از جریان توده ای (فشاری) طراحی و ارائه دهد. گروهها باید از جلسه قبل با فرآیند فتوسنتز آشنا باشند و کار آوند چوبی و آوند آبکش را بداند.

تدوین فعالیتهای پیش از آموزش

خلاصه درس:

دانش آموزان با استفاده از تصاویر و مدل ها تعاریف منبع، محل مصرف، جابه جایی را یاد می گیرند و چگونگی حرکت شیره پرورده را توضیح می دهند.

دانش آموزان چیدمان عناصر در مدل های ارائه شده از طرف گروهها را مورد نقد و ارزیابی قرار می دهند. همچنین با انجام آزمایش با وسایل آزمایشگاهی (سرنگ، یک لیوان یک بار مصرف حاوی آب) نقش شته ها را در پژوهشهای مربوط به شیره پرورده را یاد می گیرند.

هدف آموزشی:

آشنایی با چگونگی حرکت شیره پرورده (مواد آلی) در گیاه

هدف پرورشی:

کسب مهارت تبادل اطلاعات تشویق نمودن

مواد و منابع موردنیاز:

خلاصه مطالب ـ تابلو ـ مقوا ـ ماژیک ـ کتاب درسی ـ استفاده از اشیای حقیقی ـ وسایل آزمایشگاهی (سرنگ، لیوان یکبار مصرف) کامپیوتر و CD آموزشی

زمان موردنیاز:

حدود 5/1 ساعت

آرایش کلاس:

هر گروه با چیدن صندلی ها به صورت دایره وار از بقیه گروه ها متمایز می شود.

اندازه گروهها:

4 نفره

تعیین گروهها:

دانش آموزان به صورت ناهمگن در گروهها قرار می گیرند به طور مثال در کلاس 20 نفره، گروهها را معلم از یک تا پنج شماره گذاری کرده و به صورتهای گوناگون مثلاً از روی شماره کلاس به ترتیب نفر اول در گروه اول نفر دوم در گروه دوم و الی آخر... یا قرعه کشی و ... در گروهها جای می دهد و در پایان 5 گروه چهار نفری شکل می گیرد.

تعیین نقش ها:

1ـ خواننده ـ پرسشگر:

همه مطالب درس را از روی کتاب درسی می خواند و یادگیری کل گروه را مورد سوال و بررسی قرار می دهد.

2ـ طراح ـ آزمایشگر:

مدل جریان توده ای (فشاری) را بازسازی می کند.

با کمک وسایل آزمایشگاهی چگونگی انتقال شیره پرورده از آوند آبکش به داخل خرطوم شته را نشان می دهد. (با کمک یک عدد سرنگ و مقداری آب که داخل لیوان یک بار مصرف ریخته شده است)

3ـ مشوق ـ مشاهده گر:

فعالیتهای اعضای گروه را مورد تشویق قرار می دهد. همچنین کمک های آنها و فعالیتهای اعضای گروه را روی برگه ای ثبت می کند.

4ـ ثبت کننده (منشی):

علت حرکت و چگونگی جابه جایی مواد آلی را در آوند آبکش می نویسد. ضمناً نقش ها به صورت تصادفی به افراد واگذار می شود.

تشریح وظایف و عناصر همیاری:

وظیفه آموزشی (بخش اول)

در این بخش دانش آموزان بایستی تعاریف (منبع) (محل مصرف) (جابه جایی) را یاد بگیرند ابتدا تصویری از چگونگی تصفیه شدن آب و رسیدن آب از محل تولید (منبع) به خانه ها (محل مصرف) نمایش داده می شود. حال از اعضای گروه می خواهیم با مشورت با یکدیگر و تبادل نظر در مورد تصویر نمایش داده شده در نهایت محل تولید، محل مصرف و نحوه جابه جایی در گیاه را توضیح دهند.

بدین ترتیب دانش آموزان چگونگی حرکت شیره پرورده از محل تولید به محل مصرف را در گیاه یاد می گیرند. معلم باید به این اطمینان برسد که همه دانش آموزان متقاعد شده اند او می تواند دو دانش آموز را به طور تصادفی انتخاب کند تا آنها عناصر حرکت شیره پرورده را نام برده و عملکرد عناصر را تشریح کند.

ملاک پیشرفت:

همه اعضای گروه باید قادر به تشریح و توضیح مفاهیم منبع، محل مصرف و جابه جایی باشد. در این قسمت می توان با مقایسه کار گروهها به گروهی که شکلی ابتکاری از چیدمان عناصر و نحوه عملکرد آنها رسم کرده امتیاز مضاعف داد.

همبستگی مثبت:

همه دانش آموزان در مورد مفاهیم محل تولید، محل مصرف و جابه جایی و چگونگی حرکت شیره پرورده در گیاه به توافق رسیده باشند (همبستگی در هدف)

هر دانش آموز نقشی در گروه دارد (همبستگی در نقش)

هر گروه دارای اسم خاصی می باشد (همبستگی در ایده)

هر گروه در مکان خاصی از کلاس که با اسم گروه مشخص شده جای می  گیرد. (همبستگی در مکان) گروهها امکانات یکسانی دریافت می کنند.

در پایان یک برگه مبتنی بر دلایل خود ارائه دهند.

پاسخگویی فردی:

هر عضو باید قادر به تشریح و توجیه دلایل برای کل کلاس باشد. آنها تک تک برگه فعالیت گروه خود را امضاء نمایند.

حاکی بر این نکته که قادر به چیدمان چگونگی حرکت شیره پرورده در گیاه می باشد و مدل ارائه شده از گروه را تائید می کند.

مشارکت درون گروهی:

در هر گروه اعضاء پس از پایان کار نتایج فعالیت را مقایسه می کنند.

رفتارهای موردانتظار:

1ـ همه اعضای گروه باید مفاهیم، منبع، محل مصرف و جابه جایی را توضیح دهند.

2ـ اعضای گروه وقتی که قادر به حل مساله ای نباشند تقاضای کمک می نماید.

3ـ اعضای گروه یکدیگر را برای مشارکت در جمع آوری توضیحات و دلایل روشن و دقیق تشویق می نمایند.

نظارت و نحوه مداخله در کار گروهها:

نظارت: معلم در حین انجام کار دانش آموزان به مشاهده فعالیت آموزش گروه (چگونگی حرکت مواد آلی در گیاه) و فعالیت گروهی (تلاش برای همکاری موثر با هم) می پردازد.

گاهگاهی معلم به طور تصادفی دانش آموزی را برای تشریح پاسخ داده شده انتخاب می کند، اغلب سوالات را به منظور یافتن راه حل به خود گروه یا مشارکت با گروهی دیگر برمی گرداند.

مداخله:

زمانی سوالی از گروه پذیرفته است که کل گروه آن سوال را داشته باشند معلم برای رسیدن به دلیل چگونگی حرکت مواد آلی در گیاه توسط دانش آموزان در کار گروه دخالت می کند، او با دقت به توضیحات گوش می دهد و فعالیتهای مناسب را تحسین می کند وقتی فرصت استفاده از مهارت از دست رفته باشد او با تشویق و تحسین روش مناسب را برای وی توضیح می دهد.

وظیفه آموزشی  : (بخش دوم)

این وظیفه عبارت است از ارائه مدل جریان توده ای و آیا ارائه مدل جریان توده ای به صورت تجربی امکان پذیر است؟ چگونگی استفاده از شته ها در تعیین نوع مواد تشکیل دهنده شیره پرورده در این قسمت از دانش آموزان خواسته می شود با مطالعه کتاب، مدل جریان توده ای که توسط مونس ارائه شده است را با استفاده از کامپیوتر بسازند.

سپس انیمیشن از انجام آزمایش به صورت تجربی برای دانش آموزان نمایش داده می شود.

سپس دو نفر از هر گروه به طور تصادفی برای ارائه مدل جریان توده ای انتخاب می شوند، بعد از کنفرانس این دو همه گروهها 5 دقیقه برای بحث و تجزیه و تحلیل اجازه دارند، هر گروه موظف به پرسیدن سه سوال از گروه کنفرانس دهنده می باشند. معلم به طور تصادفی دانش آموزی را به منظور پرسیدن سوال بلند می کند.

گروه ارائه دهنده 30 ثانیه برای پاسخ فرصت دارد، سپس یکی از اعضای گروه توضیح لازم را ارائه می دهد این چرخه تا وقتی که همه گروهها مطالب خود را ارائه دهند ادامه دارد.

ارزشیابی و پردازش:

ارزیابی: معلم با استفاده از چک لیست ارزیابی مهارتها به بررسی مهارتهای گروه همیاری می پردازد.

برای ارزیابی کنفرانسها جدولی برای ثبت امتیازات هر گروه آماده می کند.

برای مثال هر بار که گروه سوال جالب و مهمی از گروه ارائه دهنده مطرح کند به آن گروه امتیازی داده می شود. برای سوالات عادی امتیازی تعلق نمی گیرد.

برای ارزیابی پاسخگویی مختصر امتحان انفرادی هر هفته گرفته می شود. هر دانش آموز موظف به پاسخگویی به پرسشنامه می باشد.

پردازش گروههای کوچک:

در پایان درس دانش آموز مشاهده گر، اطلاعات روی برگه مشاهده را به اطلاع گروه می رساند و گروه به تجزیه و تحلیل آن می پردازد به این منظور که:

1ـ به کیفیت کار گروهی پی ببرد.

هر گروه می تواند اطلاعات مشاهده شده را در جدولی ثبت کند تا پیشرفت اعضای گروه را نسبت به کار گروهی ارزیابی نماید.

2ـ نقاط قوت و ضعف هریک را تعیین کند تا در آینده به نحو بهتری فعالیت کنند.

پردازش کل کلاس:

در مورد چگونگی کار گروهها با هم به بحث می پردازند.

معلم با توجه به رفتارهای مثبت و مشاهدات واقعی روشهای پردازش موثری را به عنوان الگو ارائه می دهد.

جشن پیروزی:

گروهها موفقیت و کوششهای موثرشان را جشن می گیرند. (دست زدن، ذکر گفتن)

فعالیت:

تکلیف گروهی:

برای مفاهیم، منبع، محل مصرف و جابه جایی مثالهایی بزنند و حدالامکان از جریان توده ای شکلی را ترسیم کنند.

فعالیت گروهی:

انجام فعالیتهای 8-7 و 9-7 از کتاب

تکلیف فردی:

پاسخگویی به خودآزمایی آخر بخش مربوطه

فعالیت فردی:

ساختن مدلی از آوند چوبی و آوند آبکش

آزمون پیشرفت تحصیلی:

1ـ محل مصرف و منبع را تعریف کند؟

2ـ عمل جابه جایی چگونه انجام می شود؟

3ـ مدل جریان فشاری (توده ای) از چند مرحله تشکیل شده است؟

4ـ شته ها چگونه به تعیین شیره پرورده کمک می کنند؟

5ـ نام دانشمندی که برای اولین بار مدل جریان توده ای را ارائه داد ..................... است.

سوالات فوق به صورت Power point ارائه می شود و دانش آموزان به پاسخگویی آنها می پردازند.

«والسلام»

مهدیه اسحاقی

گروه فن آوری آموزشی سازمان آموزش و پرورش استان کرمان