راههایی برای ایجاد تمرکز بیشتر
دوست من سلام
تمرکز حواس در وهله اول یک تلاش ذهنی است برای انسجام بخشیدن به فکر و جمع و جور کردن آن. این تلاش ذهنی زمانی نتیجه خواهد داد که شخص توانسته باشد به یک آرامش درونی نسبی دست پیدا کند. اینکه شما دخترید یا پسر، مرد یا زن ، سالمند یا جوان به هیچ عنوان دلیلی برای عدم توانایی شما در پرورش نیروهای ذهنی تان نیست و فقط به تلاش و کوشش فردی شما بستگی دارد.
1- عبادت خداوند مهمترین راه برای رسیدن به آرامش درونی و افزایش توجه است زیرا همانگونه که حضرت دوست فرمودند تنها با یاد اوست که دل ها آرام می گیرد. تکیه دوستی و اعتماد به کسی که قادر مطلق است و به همه چیز آگاهی دارد و فقط او بهترین ها را می شناسد و همچنین اعتماد به دوستی خداوندی که مهربانی ، غیرت، عاطفه ، رفاقت و هر خوبی ای شرافت خود را از او گرفته است گام های شما را استوار، قلبتان را مطمئن و راه ها ی خوشبختی را برای شما هموار می سازد.
وقتی اسم تمرکز می آید آدم یادمرتاض های هندی و تخته پر میخ و ... می افتد.
مهمترین علتی که باعث می شود آدم ها به یک تمرکز فکر عالی دست پیدا نکنند، تعاریف نادرست آنها از مفهوم تمرکز حواس است. شاید اغلب شما عزیزان هم « تمرکز» را فکر کردن به یک موضوع ویژه به طور مطلق می دانید؛ در حالی که چنین چیزی نه تنها برای شما که برای هیچ انسانی، در هیچ شرایطی ممکن نیست. زمانی که یک انسان می تواند چنین تمرکزی داشته باشد، حداکثر 3 الی 4 ثانیه است. پس اولین و ومهمترین قدم در راه افزایش تمرکز ذهنی، تعریف درستی از تمرکز است.
تقریباً ذهن آدم ها شبیه یک سیستم ارتباطی بسیار پیچیده است که در هر لحظه پیامهای متعددی از محیط داخلی و خارجی بدن به آن مخابره می شود و پاسخ های متعددی برای هر پیام دریافتی صادر می شود. بسیاری از این مبادلات در حوزه ناخودآگاه ما صورت می گیرد؛ اما بعضی از این پیام ها وارد حوزه آگاهی ما می شود و ذهن ما را دچار تشویش و پراکندگی می کند و به این ترتیب گاهی درحالی که خیره خیره به کتاب نگاه می کنیم به زمان گذشته و آینده می رویم و یا در مکانی به گردش و سیروسیاحت می پردازیم. این پراکندگی حواس همان «حواسپرتی» خودمان یا عدم تمرکز است.
روش های تدریس فعال و مشارکتی و اکتشافی
در طول تاریخ تعلیم و تربیت، دو طرز تفکر وجود داشته که سبب تدوین و انتخاب راه کارهای اساسی شده است :
1- ذهن انسان همانند یک ظرف خالی است:این تفکر،معلمان و دست اندرکاران را عامل انتقال اطلاعات به ذهن خالی و سفید فراگیرندگان می دانست و تمام تلاش فرآیند تدریس ،صرف پرکردن یم جعبه ی خالی می شد . روش های ندریس مورد استفاده هم اغلب از نوع سنتی ، غیرفعال و یک سویه بود .
2- ذهن انسان فعال است و می تواند در مقابل اعمال و محرکات واکنش نشان دهد : ذهن جعبه ی خالی نیست بلکه ظرفیتهایی دارد . بنابراین معلمان باید سعی کنند ذهن فراگیرندگان را تحریک کنند تا تفکر پویای آنان در جریان آموزش ، مشارکتی فعالانه داشته باشد . در زمینه ی این تفکر ، امروزه مسائل جدیدی در گستره یی آموزش و یادگیری مدنظر است که به اختصار به آن اشاره می شود:
v کلاس درس به قایقی شباهت دارد که سرنشینان آن در جستجوی ساحل اند . به این سبب همی افرادی که در این قایق هستند باید موتورهای حرکتی خود را روشن کنند تا مسیر حرکت و سرعت آن قابل قبول باشد . متاسفانه در اغلب کلاس ها ، این تنها معلم است که با موتور خود، قافله ی علم را به حرکت درمی آورد و دانش آموزان در مسیری خلاف او پارو می زنند .
به راستی معلمان چه نقشی در موفقیت دانش آموزان دارند ؟ و چگونه معلمان عزیز می توانند به دانش آموزان کمک کنند تا بتوانند در راه موفقیت گام بردارند و پله های ترقی را طی کنند تا به هدف نهایی خود برسند؟ بی شک اگر معلمین عزیز خود شناخت کافی از موفقیت و چگونگی رسیدن به موفقیت نداشته باشند این امر میسر نخواهد شد در این مقاله سعی شده خیلی مختصر به این مقوله پرداخته شود.
موفقیت چگونه به دست می آید؟
تفكر خلاق يعني : با ايجاد ارتباط بين چيزهاي بي ارتباط يك راه تازه براي حل مسئله پيدا كردن
تقويت تفكر خلاق ما را در تصميم گيري بهتر و حل مسئله كمك مي كند و ما را از بن بستهاي زندگي خارج مي نمايد ، تفكر خلاق نه تنها شخص را قادر مي سازد كه از تجربيات قبلي خود استفاده نمايد و آن را با موفقيتهاي تازه ارتباط دهد. بلكه قادر خواهد بود ارتباط بين چيزهايي كه قبلاً با هم بي ارتباط بوده اند را پيدا كند كه از نظر خود فرد تازه و معنادار مي باشد همچنين مي تواند از روشهاي غير سنتي براي حل مسئله استفاده كند و فراتر از اطلاعات گام بردارد.
در دهههای اخیر، یادگیریمشارکتی موضوع بحثی داغ درآموزش و پرورش شده است و معلمان در حال تجربهکردن روشهای یادگیری مشارکتی هستند تا سطح آموزش را در کلاسهای خود از لحاظ کمی و کیفی ارتقا دهند. درکلاسهای مشارکتی استفاده قاعدهمند و مکرر از گروههای کوچک، تاثیر عمیقی برفضای کلاس داشته است و کلاس تبدیل به جامعهای از یادگیرندگان شده است که به صورت فعال با هم کار میکنند تا دانش و صلاحیت و لذت دانشآموزان را بالا ببرند. نکته مهم در یادگیری مشارکتی این است که دانشآموزان و معلمان هر دو از کاربرد آن بهرهمند میشوند؛ کلاسی که با ایده مشارکت در یادگیری تشکیل میشود برای همه مفیدتر و با نشاطتر است.
یادگیری مشارکتی دستورالعملی بر یادگیری است که طبق آن گروههای کوچک با همدیگر کار میکنند تا یادگیری خود را به حداکثر برسانند.
آماده کردن دانش آموزان برای امتحان
ده نکته برای معلمان
اشاره :
به جرات می توان گفت ارزشیابی و امتحان اغلب،موقعیتی اضطراب آور در جریان یاددهی- یادگیری است.به طوری که گاهی اوقات،تنش های ناشی از آن موجب می شود تا دانش آموزان مطالبی را که خوانده اند فراموش کنند. به همین علت لازم است معلم قبل از برگزاری امتحان،بمنظور آماده سازی دانش آموزان و به حداقل رساندن اضطرابهای آنان راهکارهایی بیندیشد و آگاهی های ضروری را به آنان بدهد، این راهکارها یا آگاهی ه،به دانش آموزان امکان می دهند تا ضمن حفظ آرامش و دوری از فشارهای روانی،موفق تر عمل کنند و به نتایج مورد انتظار در امتحان دست یابند در مقاله زیر نکته هایی را در این باره یادآوری می کنیم:
روش نگارش و تنظیم طرح درس:
طرح درس عبارت است از تقسیم محتوای یک ماده درسی در یک دوره معین به مراحل وگامهای مناسب وتشخیص براساس هدف و نتایج آموزش.
برای تهیه و تنطیم طرح درس معلم باید در ابتدای هر سال تحصیلی براساس اصول معین بین هدفهای آموزشی و برنامه هفتگی ترتیب اتخاذ کند که مجموعه فعالیتهای آموزشی به موقع و بدون وقفه در طول یک ترم یا سال تحصیلی اجرا شود.
سر راه یادگیریهای طبیعی و خودجوش دانش آموزان مین گذاری نکنیم
در یاددهیهایی که می کنیم نباید یاد دهنده را از خودش جدا سازیم. معلمان آگاه و ماهر راه هایی می جویند تا بتوانند تک تک شاگردان را در دنیای منحصر به فرد خودشان هدایت کنند،معلمان ماهر وآگاه از ایجاد مانع سر راه دانش آموزان امتناع می ورزند و به خود جوشی شاگردان بیشترین اهمیت می دهند .در نتیجه خودشان هم کمتر دچار نگرانی می شوند و از واکنشهایی که مانع زاهستند مثل:عصبانیت،پرخاش،ایرادگیری،خشم وغیره پرهیزمی کنند.
آداب و وظایف معلم نسبت به خود
1- صلاحیت و شایستگی معلم در امر تعلیم
2- حفظ حیثیت وشئون علم و دانش
به این معنی که علم را به افراد نالایق تعلیم ندهد و برای قیام به وظیفه تعلیم به خانه شاگرد و دانشجوی خود نرود اگر چه آن شاگرد ، فردی محترم و آبرومند باشد.
آداب و وظایف معلم نسبت به شاگرد از شهید ثانی
1- امکان رسیدن به مقام والای علمی در سایه ایمان
باید شاگردان را آرام آرام و گام به گام به آداب پسندیده و شیوه های ستوده و حقایق اسلام و علوم مختلف آشنا و وادار سازد.ابن سینا گفت:هر گاه در یک مسئله علمی دچار حیرت و سرگشتگی می شدم به جامع شهر می رفتم ودو گانه
می گزاردم،ودر نتیجه از برکات ایمان و توجه به خداوند،درهای بسته به روی من گشوده میشدو مشکلات علمی برای من آسان می گشت.
2- ایجاد شوق و دلبستگی به علم و دانش در شاگردان
معلم باید از عواملی که او را در تشویق شاگردان به علم و دانش مدد میکند استفاده نماید،و سخنان شوق آمیز را طی آیات و اخبار،آثار،اشعار و امثال که بازگو کننده فضایل و مقامات والای علم و علما است به گوش آنها برساند.
چگونه یک روش تدریس را انتخاب کنیم
نقش مهم معلمان در سلامت وسعادت در تمامی جامعه بر کسی پوشیده نیست ، هر جامعه ای طالع خود را در چگونگی کار معلم می بیند و او را اولین و آخرین امید در تربیت و پرورش نو بادگان و نسل آینده کشور می داند .
احراز مقام والای معلمی چندان ساده هم نیست معلم باید با دلسوزی و فداکاری از جان و دل زحمت بکشد تا نسلی تربیت شده و سالم به جامعه تحویل دهد. پس علاوه بر شخصیت معنوی و مقام روحانی ،بعد دیگری از صلاحیت یک معلم به کسب دانش و مهارتها و فنون معلمی مربوط می شود.از این رو در تنظیم و اجرای برنامه های آموزشی ،معلمان باید پیش از انتخاب روش تدریس ،نکات زیر را که پیش نیاز روش تدریس به حساب می آیندمورد توجه قرار دهند:
1- برای اینكه بچه ها قسمت های متفاوت كلاس یا آزمایشگاه یا اتاق رایانه را تمیز و مرتب نگه دارند بهتر است به جای بكار بردن كلمات، از تصویر استفاده كنیم. زیرا كه گفته اند «ارزش یك تصویر معادل هزار كلمه است»!
از قسمت های متفاوت كلاس یا آزمایشگاه مثل قسمت قفسه ها و كمدها، كتابخانه كلاس، میز كامپیوتر و مركز یاد گیری،عكس هایی تهیه كنید. سپس عكس ها را روی یك تكه مقوا بچسبانید وزیر آن عنوانی مثل ((یك كتابخانه مرتب شبیه این تصویر است)) را بنویسید. سپس آنها را در اطراف فضاهای مربوط به خود بچسبانید. تصویر ها هنگام مرتب كردن آن مكان، انتظار ما را از دانش آموزان به خوبی نشان می دهند.
تکنولوژی آموزشی چیست؟
تکنولوژی آموزشی به معنای جدید آن ،از وسایل سمعی و بصری بحث نمی کند، هدف تکنولوژی آموزشی ،ترویج و توسعه تلویزیون ،رادیو و ماشینهای آموزشی ،کامپیوتر و سایر ابزارهای آموزشی قدیم یا جدید نیست به علاوه تکنولوژی آموزشی به وسایل مکانیکی یا الکترونیکی نیز اطلاق نمی شود.چنانچه روزی پریزهای برق مسدود شود یا نیروی برق برای همیشه از بین برود،تکنولوژی آموزشی همچنان وجود دارد.ما نیز همواره به آن نیازمند خواهیم بود ،زیرا تکنولوژی آموزشی به همان گستردگی آموزش و پرورش است.نقش خود شکوفایی درآموزش
انتظارات نا خودآگاه معلمان نقش مهمی در مشکلات مربوط به انضباط دانش آموزان بازی می کند .هراندازه معلمان نسبت به این انتظارات آگاه تر می شوند بیشتر درک می کنند که امکان ایجاد تعارض میان انتظارات آنها و رفتار دانش آموزان چه اندازه است ، بهتر می توانند از بسیاری از مشکلات انضباطی پیشگیری کنند.مسلما پیشگیری از بروز مشکلات انضباطی خیلی بهتر از این است که رخ بدهند ،سپس ما در پی راه حلی برای برطرف کردن آن باشیم.امتحانات و انواع آن در تعلیم و تربیت
با توجه به نزدیکی فصل امتحانات توجه دبیران محترم را به نکاتی درباره امتحانات و روشهای مختلف آن جلب می کنیم .یاد دهی – یادگیری به شیوه یادگیری دانش آموزان
دانش آموزان چگونه یاد می گیرند:
1- مشارکت فعال
یادگیری مستلزم مشارکت فعال وسازنده یادگیرنده است.
2- مشارکت اجتماعی
یادگیری اساسا فعالیت اجتماعی ومشارکت در محیط اجتماعی نظیر مدرسه زیر بنای یادگیری است.
3- فعالیت های معنا دار
افراد زمانی بهتر می آموزند که بتوانند در فعالیت هایی شرکت کنند که از نظر فرهنگی مناسبند وبرای زندگی واقعی سودمند انگاشته می شوند.
4- خود نظم جویی وفکور بودن
یادگیرندگان باید نحوه برنامه ریزی و پایش یادگیریشان , شیوه دستیابی به اهداف یادگیریشان ونحوه تصحیح خطاهایشان را بدانند.
5- سازمان دهی مجدد پیش دانسته
برخی وقت ها پیش دانسته ها می تواند در قالب شیوه یادگیری چند جدیدی ظاهر شود. دانش آموزان باید چگونگی حل ناسازگاری های درونی وسازمان دهی مجدد مفاهیم موجود را برای هنگامی که ضرورت دارد بیاموزد.
6- کمک به دانش آموزان برای یادگیری انتقال
زمانی که یادگیری حاصل از دروس در موقعیت های واقعی زندگی به کاربسته می شوند. یادگیری بیشتر معنادار می گردد.
7- ارتباط دادن اطلاعات جدید به دانش پیشین
دانش جدید بر مبنای آنچه پیش تر درک وفهم وباور شده است . ساخته می شود.
8- راهبردی بودن
افراد با استفاده اثر گذار وانعطاف پذیر از راهبردهایی که به آنان در درک وفهم , استدلال, به یاد سپاری وحل مسایل یاری می کنند. دست به فراگیری می زنند.
در کلاس درس
ایجاد در محیط های یادگیری چالش انگیزه که دانش آموزان رابرای مشارکت فعال ترغیب کند, یکی از وظایف معلمان است , آنچه در پی می آید, چند پیشنهاد برای نشان دادن چگونگی انجام این کار است:
- اجازه ندهید دانش آموزان برای مدتی طولانی صرفا شنونده باشند.
- برای دانش آموزان فرصت فعالیت های عملی, نظیر تجربه , آزمایش ومشاهده مهیا کنید .
- دانش آموزان را برای مشارکت در بحث های کلاسی وسایر فعالیت های همکاری ترغیب کنید.
- فرصت بازدیدهای مدرسه ای از موزه ها ومراکز صنعتی را فراهم کنید.
- به کودکان اجازه دهید در یادگیری خود سهیم شوند. به این معنا که باید به دانش آموزان اجازه داد, درباره آنچه یادمی گیرند , ونیز درباره شیوه یادگیری خود , تصمیم بگیرند.
- برای کمک به دانش آموزان , در فرآیند یادگیری, علائق وآرمان های آنان را هم مد نظر قرار دهید.
در کلاس درس
معلمان می توانند به طریق گوناگون دانش آموزان را در فرآیند یادگیری وارد کنند(مشارکت اجتماعی)
- آنان می توانند دانش آموزان رابه فعالیت های گروهی وا دار نمایند وخود برامور نظارت کنند.
- محیط کلاس را برای انجام فعالیت های گروهی آماده کنند وامکانات لازم برای دانش آموزان فراهم آورند.
- از طریق الگو سازی به دانش آموزان شیوه همکاری با یکدیگر را آموزش دهند وشرایطی فراهم آورند که دانش آموزان با یکدیگر به گفتگو پرداخته وضمن بیان نظرات خود , نظرات دیگران را نیز ارزیابی نمایند.
- پیوند مدرسه واجتماع را تقویت کنند. زیرا به طور کلی مهم ترین جنبه یادگیری اجتماعی , ایجاد پیوند بین مدرسه واجتماع است . بدین ترتیب فرصت های دانش آموزان برای مشارکت اجتماعی بیش تر می شود.
در کلاس درس
معلمان می توانند با ایجاد فرصت هایی به دانش آموزان برای خود نظم جویی ومتفکر شدن کمک کنند:
- طراحی روش حل مسایل , طراحی آزمایش وخواندن کتاب
- ارزشیابی نحوه بیان , مجادلات وحل مسایل از سوی سایرین ونیز از سوی خودش
- وارسی تفکرشان وپرسش سوال هایی از خود درباره درک وفهمشان :
( دلیل انجام کارم چیست؟مطلوبیت کارم چقدر است؟ چه چیزی برای انجام دادن باقی می ماند؟)
- به دست آوردن آگاهی واقعی از خود در مقام یادگیرنده ( خواندم خوب است, اما نیاز دارم برای ریاضیاتم بیشتر کار کنم) , تنظیم اهداف یادگیریشان
منبع : اصول وفنون تدریس
مهدیه اسحاقی
گروه فن آوری سازمان آموزش وپرورش استان کرمان